ჩიყვი – ფარისებრი ჯირკვლის სტრუქტურული ცვლილებაა და მას ყოველთვის არ ახლავს თან ჯირკვლის ფუნქციონირების პროცესის დარღვევა.
ფარისებრი ჯირკვალი პასუხისმგებელია ჰორმონების წარმოებაზე, რომლებიც არეგულირებენ თქვენს მეტაბოლიზმს, სხეულის ტემპერატურას და პულსის სიხშირეს. შესაბამისად მისი ფუნქციონირების დარღვევა უარყოფითად იმოქმედებს: ღვიძლზე, ნაწლავებზე, თირკმელებზე, რეპროდუქციულ სისტემაზე, გულსა და თუნდაც ტვინზე.
ჩიყვის სახეები
ჩიყვი ფარისებრი ჯირკვლის დიფუზურ გადიდებას ნიშნავს, არსებობს კვანძოვანი ჩიყვი, როდესაც ფარისებრ ჯირკვალში კვანძოვანი წარმონაქმნებია დაფიქსირებული და „ენდემური ჩიყვი“, რომელიც ვითარდება ორგანიზმში იოდის დეფიციტის გამო.
არსებობს ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონალური ცვლილების ორი სახეობა. ერთ შემთხვევაში ფარისებრი ჯირკვალი გაძლიერებულად მუშაობს. მას ტოქსიურ ჩიყვს უწოდებენ, ხოლო მეორე შემთხვევაში ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია შემცირებულია, ანუ ამ დროს ფარისებრი ჯირკვალი ვერ ასრულებს თავის მოვალეობას.
მედიკოსები მას ჰიპოთირეოზს ანუ ფარისებრი ჯირკვლის უკმარისობას უწოდებენ.
რა შემთხვევაში ვითარდება ჩიყვი?
იოდის დეფიციტი ჩიყვის ყველაზე გავრცელებული მიზეზია მთელ მსოფლიოში, განსაკუთრებით იოდდეფიციტის ენდემურ ზონებში. როდესაც სხეულს აკლია საკმარისი იოდი, ფარისებრი ჯირკვალი ვერ გამოიმუშავებს საკმარის ჰორმონებს, და კომპენსაციის მიზნით ფარისებრი ჯირკვალი იწყებს გაფართოებას და თავს იჩენს ჩიყვის სიმპტომები. ამ ტიპის ჩიყვს მოიხსენიებენ, როგორც ენდემურ ჩიყვს.
აუტოიმუნური დარღვევები, როგორიცაა ჰაშიმოტოს თირეოიდიტი და გრეივსის დაავადება, ასევე შეიძლება გამოიწვიოს ჩიყვი. ჰაშიმოტოს თირეოიდიტის დროს იმუნური სისტემა თავს ესხმის ფარისებრ ჯირკვალს, რაც იწვევს ანთებას და დაზიანებას. დროთა განმავლობაში, ამან შეიძლება გამოიწვიოს ჩიყვი. გრეივსის დაავადების დროს იმუნური სისტემა აწარმოებს ანტისხეულებს, რომლებიც ასტიმულირებენ ფარისებრ ჯირკვალს ზედმეტი ჰორმონის გამომუშავებაში, რაც იწვევს ფარისებრი ჯირკვლის გაფართოებას.
ჩიყვის რისკ-ფაქტორები
ჩიყვი შეიძლება ნებისმიერ ადამიანს დაემართოს, მაგრამ უფრო ხშირია ქალებში და 40 წელს გადაცილებულ ადამიანებში.
მისი რისკ ფაქტორები მოიცავს:
- სქესს – ქალებს უფრო დიდი ალბათობით ემართებათ ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები და შესაბამისად უვითარდებათ ჩიყვი
- ასაკს – ჩიყვის განვითარების რისკი იზრდება ასაკის მატებასთან ერთად
- იოდის ნაკლებობას კვების რაციონში
- ორსულობას და მენოპაუზას – გაურკვეველი მიზეზებით, ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემების რისკი იზრდება ორსულობის დროს და მენოპაუზის შემდეგ
- წამლებს – ზოგიერთი ტიპის წამლები, როგორიცაა ლითიუმი და იმუნოსუპრესანტები ზრდიან რისკს
- გამოსხივებას (რადიაციას) – დასხივებითი მკურნალობა ყელის ან მკერდის არეში, ან ზოგადად გამოსხივებასთან ექსპოზიცია ასევე ზრდის რისკს.
ადამიანებმა, რომლებსაც აქვთ ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ან ფარისებრი ჯირკვლის სხვა პათოლოგიების ოჯახური ისტორია, უნდა ესაუბრონ ექიმს მათი რისკებისა და შესაბამისი სკრინინგის ზომების შესახებ.
ასევე ჩიყვის სიმპტომები საყურადღებოა ორსული ქალებისთვის, რადგან ისინი იმყოფებიან ფარისებრი ჯირკვლის დარღვევების გაზრდილი რისკის ქვეშ. ორსულობის დროს ფარისებრმა ჯირკვალმა უნდა გამოიმუშაოს მეტი ჰორმონი მზარდი ნაყოფის მხარდასაჭერად. თუ ფარისებრი ჯირკვალი ვერ გაუძლებს გაზრდილ მოთხოვნას, ქალს შეიძლება განუვითარდეს ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები.
ჩიყვის სიმპტომები
ეგრეთ წოდებულ „ჩიყვს“ ახასიათებს შემდეგი სიმპტომები:
- დაღლილობა და გაღიზიანება
- წონის შესამჩნევი მატება ან კლება
- მტვრევადი ფრჩხილები
- თმის ცვენა
- ზედმეტად გამომშრალი კანი
- გულისცემის გახშირება ან პირიქით
- ხშირი ძილი
- კისრის შეშუპება
- კუნთების ტკივილი
- ჭარბი ოფლიანობა
როგორც ვხედავთ ფარისებრ ჯირკვალს მნიშვნელოვანი მისია აკისრია ჩვენი ორგანიზმის ნორმალური ფუნქციონირებისათვის, შესაბამისად ჩამოთვლილი ჩიყვის სიმპტომები გასათვალისწინებელია და საჭიროებს ექიმთან დროულ ვიზიტს.
როგორ შევამოწმოთ ჩიყვი?
ჩიყვი შეიძლება ჩამოყალიბდეს ჯირკვალში, რომელიც პათოლოგიურად აქტიურია, რომლის აქტივობა პათოლოგიურად დაქვეითებულია ან რომლის ფუნქცია სრულიად ნორმალურია. როდესაც ლაპარაკია ფარისებრი ჯირკვლის გამოკვლევაზე, ის აუცილებლად უნდა მოიცავდეს როგორც სტრუქტურულ (ულტრასონოგრაფიულ), ასევე ფუნქციურ (ჰორმონულ) კვლევებს. შედეგების ერთიანობაში განხილვის გარეშე სწორი დიაგნოზის დასმა შეუძლებელია.
ჩიყვის აღმოჩენის შემდეგ უნდა დადგინდეს მისი გამომწვევი დაავადება, რისთვისაც საჭიროა პირველ რიგში ჯირკვლის ფუნქციური მდგომარეობის დადგენა ჰორმონალური გამოკვლევების დახმარებით.
ჩიყვის მკურნალობა
ჩიყვი – ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებათა მკურნალობის ძირითადი მეთოდებია:
- თერაპიული მკურნალობა
- ქირურგიული ჩარევა – მიზანშეწონილია: თუ ჩიყვი კვანძოვანია, თუ კვანძის ზომა 1,5 სმ-ს აღემატება (ამ ზომის კვანძი მედიკამენტურ მკურნალობას ნაკლებად ექვემდებარება), თუ ჩიყვი დიფუზურად გადიდებულია, ან თირეოტოქსიკოზის კომპენსაცია მედიკამენტოზურად ვერ ხერხდება.




